ITALY VENEZIA (VENICE ) IV

इटली वेनेझिया (व्हेनिस) (४)

गांधी नावाबरोबर त्याने विचारलं How is Sonia Gandhi and her son? माझं उत्तर काय असावं ते निश्चित होत नव्हतं. मग म्हटलं तुला कोणत्या दृष्टीतून उत्तर हवं आहे? म्हणाला आम्ही ऐकतो की Right wing fanatics are taking over and Sonia is losing to them. Is it correct? And if it is correct is it in the interest of India? माझा अभिमन्यू होणार बहुतेक असं वाटत असताना मी त्याला म्हटलं कोणताही बदल हा त्रासदायक असेल असं वाटून खूपदा आपण तो नाकारतो. पण त्यात सुधारणेची आशा पण असू शकते. मुळात टीव्ही चॅनेल्स जे म्हणतात की Right wing fanatics हे चुकीचे आहे. (उत्तरा माझ्याकडे बघतच राहिली, हा माणूस चक्क मोदींची बाजू घेतो आहे!) आमच्याकडे फॅनेटिक्स नाहीत. विचार वेगळे आहेत. त्या वेगळेपणाचा विरोध करताना मग अशी लेबलं लावली की सोपी असतात म्हणून हे सगळं. तसही सोनिया आणि राहुल गांधी आणि त्यांची कॉंग्रेस यांनी १० वर्ष राज्य केलं. खूप चांगल्या, तशा खूप वाईटही गोष्टी घडल्या. आता जर कोणी म्हणालं की बदल हवा तर त्याला काय हरकत आहे? इतकच, बाकी काही नाही. मला कसरत बर्‍यापैकी जमली असावी असं क्रिस्तिआनोच्या चेहे-यावरील भाव बघून तरी वाटलं. माझं आणि मोदींचं सख्य नाही (म्हणण्यापेक्षा मला त्यांची चाल कधीच भरवशाची वाटली नाही) आणि कॉंग्रेसशी वाकडं नाही पण परदेशात जाऊन आपणच आपले वाभाडे काढणं पटलं नाही खरं! उद्या कदाचित जो माणूस देशाचा पंतप्रधान होणार आहे (तसे आज ते आहेतही) त्याच्या विरूद्ध परदेशात आपण काही बोलणं हे मला कधीच पटलं नसतं.

मी आपली त्याच्याकडे बेलरुस्कानीची चौकशी केली. म्हणाला एक नंबरचा चोर माणूस ( हा या लोकांचा नितळपणा मला आवडतो. कोणताही मुखवटा नाही) पण काही वेळा कामं न करणार्‍यापेक्षा चोरही परवडतो. आताचे आमचे लोक तसे आहेत. आता आमच्या मरीन्सनी तुमच्याकडे गोंधळ घातला. आमचं सरकार ढिम्म!. मी म्हटलं अरे पण त्यांनी माणसं मारली आमची. त्याने मला थांबवलं. म्हणाला मला पूर्ण बोलू दे. आमच्याकडे निदर्शनं झाली सरकारविरूद्ध ते त्यांनी दखलसुद्धा घेतली नाही म्हणून!. त्यांना सोडवा असं इथेही म्हटलं जात नव्हतं. आमचं म्हणणं इतकच होतं की जर त्यांनी खून केला असेल तर त्यांना शिक्षा भोगू दे पण ते आपले आहेत हे तरी तुम्ही म्हणा ना. गप्प का रहाता? आपल्या देशाच्या नागरिकांवर काय संकट आलं आहे हे विचारा तरी! हा विषय इतका नाजूक की न बोलणं बरं म्हणून मी गप्प राहिलो.

विषय बदलण्याकरता मग म्हटलं अरे. आम्ही आलो ते फ्लोरेन्सहून One of the most beautiful part of Tuscany! असं डॅनिअल म्हणाला होता. वाटेत लागलं ते बोलोना (Bologna) खूप सुंदर आहे असं माझा मुलगा म्हणाला. तुमचा भाग कोणता? “ आम्ही वेनेशिअन आहोत. आमच्यासारखे आतिथ्यशील तुम्हाला कुठेच मिळणार नाहीत. (इटली हा एकसंध देश नव्हता. इथेही आपल्याप्रमाणेच वेगवेगळी राज्य होती. त्या प्रत्येक भागाला स्वतःची अस्मिता आहे असं या लोकाबरोबर बोलताना प्रकर्षाने जाणवतं. एक मात्र, सगळे आपल्या भागावर मनापासून प्रेम करतात आणि ते मोकळेपणाने व्यक्तही करतात. ) इथे आमचं बेटावरचं आयुष्य तसं खडतर होतं. आमचंही घर व्हेनिसमध्ये आहे. पण आता तिथे रहाणं कठीण आहे. बेटावरच्या रहाण्यात तसे खूप प्रश्न, अडचणी आहेत शिवाय टूरिस्टमुळे महागाई इतकी आहे की इथे बाहेर (बेटाबाहेर, उपनगरात) रहाणंच सोयीचं पडतं."

तुम्ही इथून कुठे जाणार पुढे? म्हटलं इथून मिलान आणि मग सेंट मॉरित्झ!. :ओह! स्वित्झर्लंड! खूप शहाणे समजतात ते (स्विस लोक) स्वतःला. त्यांचं सगळं पिक्चर परफेक्ट असतं. कुठेही इकडे तिकडे चालत नाही. त्यांच्या दृष्टीने आम्ही uncivilised, गावंढळ माणसं. आम्ही मोकळेपणाने बोलतो, मोठ्याने बोलतो, हसतो हे त्यांना गावंढळ वाटतं. पण आम्ही मनापासून जगतो. आमचं घर चित्रातल्याप्रमाणे दिसणार नाही, माणसं कदाचित त्यांच्या सुसंस्कृतपणाच्या व्याख्येत बसणार नाहीत पण आम्हाला त्याची पर्वा नाही. We enjoy thoroughly. आम्ही आयुष्य रसरसून जगतो. आयुष्याकडे बघण्याची किती वेगवेगळी दृष्टी असू शकते ते या अशा संभाषणातून पदोपदी जाणवत राहतं. लेकुरे उदंड झाली मध्ये नाही का मूल नसलेला नायक म्हणतो "घर विस्कटुन टाकावं" त्याची आठवण झाली. सगळ्याच वेळी आखीव रेखीव सगळच बघत बसण्यातही एक प्रकारची मोनोटोनी, एकारलेपण असतं !

माणसांवरून निघालं म्हणून त्याला म्हटलं आमच्याकडे सगळ्या प्रकारचं हवामान आहे. तशीच वेगवेगळ्या वंशाची माणसं आहेत. हिमालयातली लोकं खूप गोरी आहेत तशी दक्षिणेतली लोकं खूप काळी आहेत. दक्षिण म्हणजे चेन्नई आणि बंगलोर का असं त्याने विचारल्यावर मी थक्क झालो. तो गोव्याला, मुंबईला आणि कलकत्त्यालाही गेला होता. पूर्वेकडली आमची लोकं मंगोल वंशातली आहेत. त्यामुळे काश्मिरपासून ते राजस्थानातील वाळवंट आणि केरळचा विषुववृत्तीय प्रदेश अशी सगळी व्हरायटी आमच्याकडे आहे.

भिंतीवर एक छान छोट्या मुलीचा फोटो होता. मला वाटलं होतं, असेल त्याची मुलगी वगैरे पण थेट विचारणं गैर दिसलं असतं. उत्तराने विचारूनच टाकलं. फोटो सुंदर आहे. फोटो की चित्र? म्हणाला माझी आई आहे. लहानपणचा तिचा फोटो मोठा करून घेतला. मला खूप आवडतो. आमच्याकडे माझे वडील उत्तरेकडचे आणि आई दक्षिणेतली त्यामुळे ती रंगाने कमी गोरी. मीसुद्धा तिच्यासारखा आहे. ( त्याचा रंग आमच्यापेक्षा गोरा आणि हा म्हणतो आहे तिच्यासारखा त्याचा रंग कमी आहे. मग आम्ही?) माझा भाऊ मात्र चांगलाच गोरा आहे. किती सहजपणे हे लोक वैयक्तिक माहिती देतात त्याचं आश्चर्य वाटतं. हा मोकळेपणा जर स्वित्झर्लंडच्या दृष्टीने असंस्कृत किंवा गावंढळपणा असेल तर मला ही असंस्कृत लोकंच आवडतील निश्चितपणे! 

रात्र खूप झाली होती. रंगलेल्या गप्पांमधून उठून जाणं जिवावर आलं होतं पण उद्या लवकर बाहेर पडून उरलेला भाग बघायचा होता. आम्ही त्याचा त्या दिवसापुरता  निरोप घेतला. 

                                                                                   उर्वरीत भाग पुढील  मंगळवारी

ही माणसं कलासक्त आहेत का? असावीतच म्हणूनच तर  इतक्या कलात्मक पद्धतीने या खाण्याच्या वस्तू त्यांनी मांडलेल्या दिसतात

SWITZERLAND ST MORITZ (III)

स्वित्झर्लंड (सेंट मॉरित्झ) (३)

सेलेरिना स्टाझ स्टेशनवर आम्ही उतरलो. उतरून कोणत्या दिशेला जायचं हा प्रश्नच नव्हता कारण रेल्वे लाइनला चिकटून एका बाजूला डोंगरच होता. रस्त्यावर गेलो आणि एक माणूस दिसला. हातातला कागद त्याला दाखवला. सुदैवाने इंग्रजी जाणणारा होता. मलाही त्याच बाजूला जायचं आहे म्हणाला. आमच्या हॉटेलच्या आधीच्या चौकापर्यंत आम्ही बरोबर गेलो तिथे त्याने आम्हाला ते दाखवले आणि स्वतः उजव्या बाजूला वळला. लांबवर चर्चचं टोक दिसत होतं. म्हणजे तो गावाच्या दिशेने पुढे गेला. युरोपातला हा अनौपचारीकपणा मला खूपदा अनुभवायला मिळाला. खूप जवळ येतील असही नाही पण तुम्हाला हवी असलेली मदत देण्यात कुचराई नाही. हा मला या लोकांचा मोठा गुण वाटला.

हॉटेलमधे आलो आणि श्रीशैलला आठवण झाली आज वर्ल्ड कप फायनल, फुटबॉलची! आम्ही येणार आणि आपण बरोबर प्रवास करायचा आहे या नादात बुकिंग करताना लक्षात न आल्यामुळे ही चूक त्याच्या हातून झाली असणार! नाहीतर फुटबॉलचा त्यांच्या आइंडहोवनमधला थरार सोडून तो आमच्याबरोबर आला नसता. त्याने हॉटेलमध्ये स्क्रीन आहे का विचारल्यावर रिसेप्शनिस्टने हो सांगितलं . थोडासा सुटकेचा निश्वास टाकून आम्ही फिरायला लगेचच बाहेर पडलो.

फिरायला म्हणजे कुठे हा तसा प्रश्नच होता. वातावरण क्षणात येते सरसर शिरवे असं. या थंडीत उगीच भिजायला नको ही आमची कटकट. आणि आत्तापासून घरात बसायला आलो आहोत का हा त्याचा प्रश्न. 

बाहेर पडल्यानंतर ढग दूर झाल्यावर वातावरणातही प्रसन्नता आली. रस्त्यावर सगळीकडे व्यवस्थित पाट्या होत्या. सेंट मॉरित्झला जायचं तर दोन रस्ते दिसत होते. एक गावातून जाणारा आणि दुसरा रेल्वेच्या कडेकडेने, डोंगर उताराला चिकटून जाणारा, पायवाटच असावी असा. गावात जाण्यात काहीच मतलब नव्हता. आम्ही मग डोंगराच्या कडेने जाणार्‍या रस्त्याकडे वळलो.

चला! रमत गमत जाऊ. तीन साडे तीन किलोमीटर तर आहे असं म्हणून आम्ही सुरवात केली. रस्ता अगदी सुनसान. छान वाटत होतं. फक्त श्रीशैलचं सगळं लक्ष घड्याळाकडे होतं. दोन गोष्टी होत्या. एकदा मॅच सुरू झाली की मग सगळं गाव त्यात बुडून जाणार अगदी खाण्याचीसुद्धा पंचाइत होइल आणि दुसरं म्हणजे जर्मनी अर्जेंटिना दोन्ही तुल्यबळ तेव्हा पहिल्यापासून मॅच बघायला हवी. त्यातून स्वित्झर्लंडची एक भाषा जर्मनसुद्धा आहे त्यामुळे त्यांचा सॉफ्ट कॉर्नर जर्मनीकडे असेल. जर अर्जेंटिना जिंकले तर काय प्रतिक्रिया असेल ती इंटरेस्टिंग असेल नक्की असे सगळे विचार त्या अस्वस्थतेमागे होते.

सेंट मॉरित्झ आलं. एक प्रचंड मोठा तलाव, डोंगराच्या कुशीत विसावलेला. दुसर्‍या बाजूला स्टेशन. जरा चढावावर मग गाव. दूरवर दिसणारे बर्फाच्छादित डोंगर. पण एकूणच वातावरण झोपाळलेलं. एकतर पावसाची शक्यता वाटत होती. ढगाळ वातावरण, त्यामुळे अनुत्साह असेल पण एकंदरीतच जिवंतपणाचं कोणतही लक्षण दिसलं नाही. फुटपाथवर मधे एक झाडाच खोड होतं. पोखरून त्यात सुंदर फुलांची झाडं लावली होती.

व्हेनिसच्या आमच्या क्रिस्तिआनोच्या बोलण्याची आठवण झाली. सगळं एकदम पिक्चर परफेक्ट होतं. समोरचा रस्ता फार सुंदर होता. रशियन लोकांसारखे सरळ रेषा आखल्यासारखे रस्ते शहरात शोभत नाहीत त्यांना वळण असेल तर उठून दिसतं. अशा तर्‍हेचं काहीतरी अफगाणिस्तानातल्या रस्तेबांधणीसंदर्भात लिहिताना फिरोझ रानडे यांनी लिहिलं होतं. त्याची आठवण करून देइल असं इथलं हे झोकदार वळण म्हणजे एखाद्या लहान मुलीने घेतलेली गिरकी होती. बघत रहावी अशी! एखादं चित्र बघावं तसं ते व्यवस्थित मांडलेलं, सजवलेलं टिपिकल गाव बघून आम्ही परत निघालो.

वाटेत पावसाने गाठू नये हीच फक्त इच्छा होती. डोंगराळ भाग म्हटला की ट्रेल कधीच सरळ नसतो. तसा तो इथेही नव्हता. उंच सखल अशा रस्त्याने येता येता पावसाच्य़ा एका जोरदार सरीने आम्हाला झाडाच्या आश्रयाला आणलच. सुदैवाने फार परीक्षा न बघता थांबलाही लगेच. पण वातावरणात फरक नव्हता. म्हणजे हा पूर्णविराम नसून अर्धविरामच होता. आम्ही पाय उचलले. आता थंडीबरोबरच ओल्या कपड्यांमुळे हुडहुडी होती पण कसा कोण जाणे हवेत एक प्रकारचा उबदारपणा आला होता. त्यामुळे विशेष त्रास न होता आम्ही आठच्या सुमाराला हॉटेलवर गेलो. जरा ताजेतवाने होऊन जेवायला जाण्याकरता बाहेर पडू म्हणून निघालो आणि मग श्रीशैलची चलबिचल सुरू झाली.

गावात जरा दूर ते रेस्टॉरंट होतं. एक अगदी छोटा स्क्रीन तिथे होता त्यामुळे जेवता जेवता मॅच बघू हे शक्य नव्हतं. आणि तसही तिथे क्राऊड नव्हता त्यामुळे आरडा ओरड, चिडणं ही मजा आली नसती. मग त्याचा निर्णय झाला. निवांत जेवण आणि सरळ परत हॉटेलवर. तिथे सेकन्ड हाफ आरामात बघू. द्विधा मनस्थिती दोन्हीमधला आनंद हिरावून घेते. जिवाला स्वस्थता लाभल्यानंतर मग जेवणातही निवांतपणा आला. जेवून परत फिरलो. मघा वाटेत लागलेला चर्च टॉवर वगैरे नेहेमीची वैशिष्ट्य टिपत परतलो तेव्हा मॅचचा उत्तरार्ध सुरू होणार होता. हॉटेलमध्ये मोठा स्क्रीन असेल असं एकूण त्या रिसेप्शनिस्टच्या बोलण्यावरून वाटलं होतं तर आमच्या खोलीप्रमाणेच तिथेही टीव्हीच होता. मग तिथे सगळ्यांसोबत बसण्याचा उत्साहच एकदम मावळला. आम्ही आपले निवांत खोलीवर जाऊन मॅच बघत बसलो. जर्मनीच्या जिंकण्याचा आनंद लॉबीमध्ये साजरा केला जात होता. बाहेर मात्र थंडी म्हणून की त्यांचा स्वतःचा देश नसल्या कारणाने असेल पण विजयाच्या आनंदाचं वातावरण काही दिसलं नाही. अशा वेळी फटाके वगैरे वाजवायला या लोकांना शिकवलेलं नसावं!

इतक्या आतुरतेने वाट पाहिलेल्या त्या सामन्याने आणि त्या थंड त्रयस्थपणाने आमची एकूण निराशाच झाली. पण या निराशेचा आमच्यावर परिणाम होऊन द्यायलाही आम्हाला अवसर नव्हता. उद्या सकाळी लवकर उठून ग्लेशियर एक्सप्रेसने झरमॅटला जायचं होतं. रात्र बरीच झाली होती त्यामुळे स्वित्झर्लंडमधला पहिला दिवस आम्ही उद्याच्या ग्लेशियर एक्सप्रेसची स्वप्नं बघत रात्रीच्या स्वाधीन करून झोपेच्या आधीन झालो.

p.s. / ता. क.    एखाद्या लेखाबाबत असं लिहितात का? मला माहित नाही. पण तसही प्रत्येकवेळी आपण पुराणातले दाखले शोधत गतानुगतिक का व्हायचं? नवीन वाटा शोधताना एखादी जुनी वाट हरवते, निसटूनही जाते. हे लेख लिहिताना  माझ्याकडे कोणतीही नोंद किंवा आधार नसतो.  यावेळी हा वेगळा प्रयोग मी करून बघत आहे. गेल्या सत्रात म्हणजे जेव्हा मी ऑस्ट्रिया आणि बार्सिलोनाविषयी लिहिलं होतं तेव्हा  मी प्रवासाहून परतल्यानंतर लगेचच सारे अनुभव  लिहून काढले होते. यावेळी मात्र मी हा नवीन प्रयोग केला. मनात होतं आपण जर तेच पुनः जगू शकलो तर? आणि खरोखर तो प्रवास मला तुमच्या सोबत उलगडत गेला. काही गोष्टी निश्चितपणे निसटून गेल्या आहेत. त्या अशा नंतर उफाळून वर येतात आणि मला जाब विचारतात की त्यांच्यात काय कमी होतं म्हणून मी त्यांना अडगळीत टाकल? मी त्यांची अगदी मनापासून क्षमा मागितली आणि सांगितलं की असं जेव्हा केव्हा होइल तेव्हा चुकीची दुरूस्ती असं एक प्रकरण असावं तसं मी हे लिहून काढेन आजचा हा तसा पहिला प्रयत्न.

सेंट मॉरित्झ प्रवासाविषयी लिहिताना किती बघितलं किती नाही हे मी आधी म्हटलं आहेच. त्यातल्या अनेक सौंदर्यस्थळापैकी एक महत्वाचं मी पार ठेवूनच दिलं. म्हणजे ते महत्वाचं म्हणून बाजूला ठेवलेलं तुम्हाला द्यायलाच विसरलो. गाडीतून बाहेर बघायची प्रत्येकाची ऊर्मी थोडी कमी झाल्यावर आम्ही जरा विसावलो होतो. मी गाडीच्या जाण्याच्या उलट्या दिशेला बसलो  होतो आणि श्रीशैल उत्तरा माझ्या समोर. एकदम डोळे विस्फारतात तसे झाले त्यांचे! शेजारच्या त्या जपानी जोडप्याने त्यावेळी  जो आवाज केला त्याला मी शब्दात पकडू शकत नाही हे दुर्दैव. मी मान वळवली. हे सारं लिहिण्याकरता लागलेला वेळही जास्त आहे. निमिषार्ध कशाला म्हणतात ते अशावेळी कळतं. तर समोर जे काही होतं त्याचा फोटो आम्ही माहितीपत्रकात पाहिला होता. त्यांनी त्याला via duct (त्यांच्या उच्चाराप्रमाणे व्हिआ डक्ट = पूल ) म्हटलं होतं आणि खरोखरच ते  दृष्य अप्रतिम होतं. 

प्रत्येकवेळी आपल्याकडलं उदाहरण आठवतच पण त्याला इलाज नाही. लांज्याहून रत्नागिरीला एस टी ने निघालो होतो. ती राजमार्गाने न जाता  कोणत्यातरी गावामार्गे म्हणजे व्हाया जाणारी एस टी आहे हे आम्हाला तिकिट काढल्यावर कळलं म्हणून मनातल्या मनात आम्ही नाराजही झालो होतो पण....... त्या एस टी ने आम्हाला कोकण रेल्वेवरचा अति सुंदर पूल दाखवला होता.  पुलावरून धडधडत जाणार्‍या गाडीसकट. आपल्याकडे पर्यटनाची दृष्टी नाही ते आम्हाला इथे येऊन कळलं. हे असे स्पॉटस या लोकांनी व्यवस्थित मार्केट केले आहेत आपल्याला ते माहितच नाहीत. इतक्या वेळा कोकण रेल्वेने प्रवास करूनही तो पूल आम्हाला  दिसणार नव्हताच त्याकरता दूरवरचा रस्ताच कामी येणार होता तो त्या व्हाया ..... रत्नागिरी एसटीने आम्हाला दाखवला!


                                                   इति सेंट मॉरित्झ. पुढील मंगळवारी ग्लेशियर एक्सप्रेस

SWITZERLAND GLACIER EXPRESS

स्वित्झर्लंड ग्लेशिअर एक्सप्रेस

फुटबॉलच्या वर्ल्ड कप फायनलमुळे रात्री झोपायला उशीर झाला तरी सकाळी आरामात उठणे शक्य नव्हते. सकाळी जमेल तितका हेवी ब्रेकफास्ट करून ९ वाजता सेंट मॉरित्झहून सुटणारी ग्लेशिअर एक्सप्रेस पकडायची होती. सेलेरिनाला ती थांबते, नाही अशी दोन्ही मते होती. रेकॉर्डप्रमाणे हो पण तिथल्या लोकांच्या मते थोडं लवकर निघून सेंट मॉरित्झ गाठणे श्रेयस्कर. आम्ही safe रहायचं ठरवलं आणि आठ वाजता बाहेर पडलो. रात्री भरपूर पाऊस झाला होता. तसेही रात्री आम्ही जेवून परत येताना भिजूनच आलो होतो. ते सत्र रात्रभर तसेच चालू असणार असं बाहेरचं वातावरण सांगतच होतं. सेलेरिना स्टाझला आलो तेव्हा स्टेशन सुनसानच होतं. मशीनवर तिकिटं काढण्याकरता आमच्याकडे सुट्टी नाणी नव्हती. पण कार्ड चालणार होते.

सेलेरिना स्टाझ स्टेशन परिसर. लाकडी कुंपणाचे दोन प्रकार. निसर्गाशी तादात्म्य

काल संध्याकाळी तसेही आम्ही त्या झोपाळू सेंट मॉरित्झला भेट दिली होतीच. त्यामुळे नव्याने काही बघण्याचा उत्साह नव्हता. पण प्रत्येक दिवस नवा उजाडतो. आज आम्ही सेंट मॉरित्झला पोहोचेपर्यंत सूर्य वर आला होता. डोंगराच्या कुशीत विसावलेला तो विस्तार असलेला तलाव छान झळाळत होता. वर चढावावरचं गावही उगीचच मग उत्फुल्ल वगैरे वाटून गेलं. मनाचे खेळ सगळे! वातावरणाच्या फरकाने आपल्या दृष्टीत किती फरक पडू शकतो त्याचं प्रत्यंतर येत होतं. आम्ही तसे वेळेआधी पोहोचलो होतो त्यामुळे या सौंदर्याकडे निवांतपणे बघायला वेळ मिळाला.

ग्लेशिअर एक्सप्रेसविषयी खूप वाचलं होतं. त्या वाचनातून आमच्यापर्यंत त्याचं ग्लॅमर पुरेपूर पोहोचलं होतं. या आधीची आमची तिरानो ते सेंट मॉरित्झची र्‍हेटिशं रेल्वे इतकी सुंदर होती तर ही आणखी किती छान असेल याची कल्पना करवत नव्हती. सेँट मॉरित्झ ते झरमॅट असा प्रवास करणारी ही गाडी. या गाडीला म्हणायचं एक्सप्रेस! पण तिची जाहिरातच मुळी जगातली सर्वात हळू जाणारी एक्सप्रेस म्हणून केली जाते! हा तिचा यूएसपी आहे! तिच्याविषयी लिहिलेलं मुळातून वाचायला हवं असं वाटतं म्हणून ते इथे देत आहे.

"The world’s slowest express train carves a cross-section through multifaceted Switzerland and offers pure travelling pleasure. Meals prepared by the chef are served in the Glacier Express restaurant car. The Railbar serves coffee, drinks and snacks in your seat.

This railway classic is the most scenic route between sightseeing attractions in the Graubunden holiday region, the high Engadin valley with St. Moritz, Davos, Europe’s highest-altitude town, sunny Canton Valais with its glacier world and the enchanting southern regions. The comfortable train passes through an area of outstanding natural beauty with fragrant, primeval forests, peaceful Alpine pastures, rushing mountain streams and spectacular valleys with a wealth of centuries-old customs.

हे जसेच्या तसे देण्यात माझा उद्देश म्हणजे त्यांची कोणत्याही गोष्टीची जाहिरात करण्याची पद्धत. “Slowest Express” या गोष्टीचं भांडवल होऊ शकतं? आपण बार्शी लाइट म्हणून ज्या गाडीला हिणवत असू तीसुद्धा हेरिटेजच्या नावाखाली यांनी खपवली असती!

गाडी देखणीच होती. नावाला शोभेलसा डब्यांचा स्नो व्हाइट रंग! त्याला तसाच छान लाल पट्टा. गाडीचं इंजिन त्या देशाच्या झेंड्याच्या लाल रंगाचं आणि त्याच रंगाचा लाल डबा onboard kitchen चा! सगळं मुळी राजेशाही! गाडीचं आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे खिडकीला असलेल्या पूर्ण लांबीच्या काचा आणि पॅनोरामिक व्ह्यू!. म्हणजे छतापर्यंत जाऊन वरच्या बाजूला थोडी आतल्या बाजूला (अंतर्वक्र) आलेली काच, ज्यामुळे आकाशही नजरेत यावं! (याचा प्रत्यक्षात काही फायदा होतो असं मला तरी जाणवलं नाही हा भाग अलाहिदा!) एकूण दिमाखदार रंगरूप आणि स्विस नोकझोक असं हे तिचं स्वरूप! न आवडण्यासारखं काहीच नव्हतं त्यात!

 खिडकीच्या अंतर्वक्र काचा

बसल्यानंतर नेहेमीप्रमाणे सीटस, इंटिरिअर वगैरेचं कौतुक वाटून झालं आणि मग तो सीटजवळचा मॅप बघितला. सेलेरिना स्टाझला जाताना गाडीत असलेला मॅप सीटजवळच्या कॉफी टेबलसारख्या छोट्या फ़ळीवर मानचित्र असावं तसा होता. इथे एक जास्तीची गोष्ट म्हणजे कानात घालायला प्लग्ज होते. दिल्या जाणार्‍या माहितीपूर्वी त्याची सूचना समोरच्या स्क्रीनवर येत होती. इथे बोलल्या जाणार्‍या फ्रेंच, जर्मन, इटालिअन बरोबर इंग्रजीमधूनही बाहेरील दृष्याची माहिती दिली जाणार होती.  गाडी, तिचा मार्ग याविषयी अगदी संपूर्ण माहिती त्यांनी त्यांच्या परिपत्रकात दिली आहे आणि ते परिपत्रक प्रत्येक सीटवर ठेवलेलेही होते. एकूणच कोणत्याही गोष्टीची कमतरता भासू नये याची पूर्ण काळजी त्यांनी घेतलेली दिसत होती.

मात्र एकूण भाड्याचा विचार करता इतका पैसा खर्च करावा का याचा विचार निश्चित करावा असं आता वाटतं. आम्ही तिरानोहून सेंट मॉरित्झला आलो त्या गाडीला असलेल्या उघडणार्‍या खिडक्यांमधून दिसणारा निसर्ग या वातानुकूलित गाडीच्या खिडक्यांमधून गाळून आमच्यापर्यंत पोहोचणार होता. त्यामुळे frgrance वगैरे शब्द तसे अर्थहीनच. काचांच्या अडथळ्यामुळे फोटो काढले तरी तेही आमच्या प्रतिबिंबासह. फोटो काढण्यातला सुरवातीचा उत्साह मग एकदमच मावळून गेला.

गाडीत असलेल्या स्पीकर्सवरून माहिती मिळत होती. पण सतत डावीकडे उजवीकडे बघून नंतर नंतर कित्येकांनी त्या घोषणांचा दिवा लागल्यावर प्लग्ज कानात घालणंही बंद केलं. सतत आपल्याला कोणीतरी सूचना देऊन नाचवतं आहे हे कोणाला आवडणार? तसाही हा प्रवास खूप मोठा आहे. सकाळी नऊ ते संध्याकाळी पाचपर्यंत. एका ठराविक मर्यादेनंतर हे सगळं अति होतं हे खरच.

गाडी सुटण्यापूर्वीच श्रीशैलने पोटापाण्याची व्यवस्था करून ठेवली होती तरीही उत्सुकता म्हणून मेन्यूकार्ड बघितलं. त्यातले डिशमागे कमीतकमी२७/२८ स्विसफ्रॅन्क असलेले दर घेरी आणणारे होते. पण तरीही त्यातल्या Authentic Indian food ची अक्षर बघून आमचा जीव आनंदाने निवला. भारतीय खाद्यसंस्कृतीला जगातल्या पर्यटनव्यवसायातल्या अग्रगण्य देशाने दिलेली ती दाद बघून मन अगदी भरून आलं! पण ते सुख अगदी क्षणिक ठरलं. तो ऑथेन्टिक मेन्यू वाचल्यानंतर आमची शुद्धच हरपली! सुरवातीचा पदार्थ होता बीफ मद्रास! (Tender pieces of beef in medium hot coconut onion sauce) मद्रासमधल्या त्या सोवळ्या वातावरणातल्या त्या अर्वाच्य (उच्चारू नये असा) अब्रह्मण्यमच नव्हे तर अभारतीय पदार्थाला स्थान देणार्‍या त्या मेन्यू कार्ड बनवणा-या "जाणकाराला" भर चौकात फटके मारावेत असं वाटून गेलं (त्यावेळी बीजेपीचं राज्य नसूनही माझी ही प्रतिक्रिया! किती गोष्टी आपल्यात भिनलेल्या असतात त्याचा हा प्रत्यय!).

प्रवास तसा निवांत म्हणावा असा. सुरवातीला चुरपर्यंत असणारा उतार म्हणजे 1775 मीटरपासून पासून सुरवात करून आम्ही चुरला साधारण 600 मीटरपर्यँत खाली आलो. तिथून पुनः वर जात नंतर डिझेन्टिस करून Oberalp pass ला 2033 मीटरची उंची गाठली आणि उताराला लागत ब्रिगला 670 मीटरला येऊन झरमॅट्ला 1604 मीटरवर स्थिरावलो . हा सगळा मार्ग युनेस्कोने हेरिटेज मार्ग म्हणून जाहीर केला आहे आणि त्याची त्याच तर्‍हेने जपणूक होताना दिसत आहे. वर्षाचे 12 महिने अगदी हिमवर्षावातदेखील या गाड्या सुरू असतात.

या गाडीला सुरवातीला काही डबे आमच्या पूर्वीच्या गाडीसारख़े म्हणजे खिडक्यांच्या काचा उघडणारे होते. आमचं मध्यमवर्गीय मन लगेच श्रीशैलला सांगून मोकळं झालं, उगीच तुमचा हा खर्च असतो! त्याच मार्गाने या डब्यातून प्रवास करता आला असता! कमी तिकिटामुळे बचतही झाली असती ! ते डबे बहुधा स्थानिकांच्या सोयीसाठी असावेत. ते चुरला जाणारे होते. मधल्या एका स्टेशनवर ते आमच्यापासून वेगळे झाले! नंतर चौकशी केली तेव्हा मिळालेल्या माहितीप्रमाणे या गाडीनेच हा संपूर्ण प्रवास करायला हवा अस नाही. पण या हेरिटेज मार्गाची मजा घ्यायची तर ग्लेशियरला पर्याय नाही

सर्व प्रकारच्या उंच, सखल, उतरत्या, चढत्या, डोंगरातून, राना वनातून, घनदाट आणि विरळ अरण्यातून प्रवास करताना यावेळी गावांची फारशी सोबत नव्हती. विस्तीर्ण जलाशय हे तर आल्प्समधील वैशिष्ट्यच त्यामुळे त्यांचं अस्तित्व जागोजागी भेटत होतं. भेटत होतं म्हणण्यापेक्षा दिसत होतं. समुद्रकिनारी उत्कृष्ट बंगल्यात बसून वातानुकूलित खोलीतून रंगवलेल्या काचांमधून सूर्यास्ताचा आनंद घ्यायचा हे काही फारस रुचणारं नाही. समुद्राची गाज ऐकू आली नाही तर मग तो आपल्यापर्यंत पोहोचणार कसा? राणीच्या बागेत जाऊन वाघाला काय बघायचं? प्रत्ययकारी अनुभव नाही म्हणजे मग चित्र किंवा फारतर टीव्हीवर बघितल्यासारखं वाटणार!

तर असं स्विस विश्वरूपदर्शन झाल्यानंतर एक स्टेशन आलं आणि माणसांची झुंड्च्या झुंडं आत आली. ही संपूर्ण आरक्षित गाडी तर हे लोक कसे येऊ शकतात? झरमॅट हे कारफ्री झोन आहे. तेव्हा येणार्‍यांनी त्यांच्या गाड्यातून पाय उतार होणे आवश्यक. त्यांना इथे या झरमॅट आधीच्या टेश (Täsch) स्टेशन बाहेरील पार्किंगमध्ये गाड्या उभ्या करून या गाडीत झरमॅटला जाण्याकरता प्रवेश मिळतो. 

                                                                            पुढील मंगळवारी झरमॅट

या प्रवासातल्या फोटोंविषयी माझी तक्रार असली आणि ती खरी असली तरीही काही फोटोंनी समाधानही दिलं त्यातले काही इथे देत आहे.